La Devinière ... Zorgen voor de ziel
Op La Devinière, vlakbij het Belgische Charleroi, woont al meer dan veertig jaar lang een groep ernstig gestoorde mensen samen, de meesten uitbehandeld binnen de reguliere psychiatrie. Psycholoog Michel Hock bracht hen bij elkaar, vanuit de gedachte dat er geen hopeloze gevallen bestaan. Hopeloos kan volgens hem alleen de manier zijn waarop voor hen gezorgd wordt.
Pia van Spaendonck, La Devinière ... Zorgen voor de ziel (KLIK HIER VOOR MEER FOTO'S)
Regelmatig reed fotograaf Pia van Spaendonck drie jaar naar op en neer naar Charleroi. Pia: 'Ik maakte contact met de bewoners en legde, naast hun dagelijks leven, vooral hun uitzonderlijk expressieve gezichten vast.'
Pia van Spaendonck: Als kind groeide ik op in een conservatief gezin, afgeschermd van de buitenwereld. Elke woensdagmiddag kwam ik tijdens een wandeling dezelfde stoet hulpbehoevende kinderen tegen. Sommigen liepen aan de hand van een begeleider, anderen werden voortgeduwd in invalidenwagens. De groep wekte mijn nieuwsgierigheid, maar omdat mijn ouders het contact met de kinderen ontmoedigden, veranderde mijn nieuwsgierigheid gaandeweg in angst.
Deze wandelingen bleven mij achtervolgen en zo zocht ik contact met Michel Hock voor wie ik enorme bewondering koester. In 2018 werd deze reportage geëxposeerd in Het Dolhuys en kwam er het boek Devinière uit.'
Zo ontstond La Devinière (tekst: Hinke Hamer)
De dag waarop La Devinière zijn deuren opende, herinnert psycholoog Michel Hock zich als de zwaarste dag van zijn leven. Vanuit Nederland, Frankrijk en België waren ruim honderd ernstig verwarde en gedragsgestoorde jongeren afgekomen op Hock's oproep: hij zocht twintig pubers om te komen wonen in zijn nieuw op te richten leefgemeenschap.
De meesten die zich meldden op deze dag in 1976, hadden een gevaar geleken voor zichzelf of voor anderen, waren jarenlang als hete aardappels van instelling naar instelling geschoven, waren vastgebonden en opgesloten geweest, hadden onder dwang medicatie gekregen en waren uiteindelijk opgegeven. Het contrast tussen hun recente onderdrukking en de vrijheid die hen op deze februaridag ten deel viel, was groot. Binnen een dag braken de ruim honderd pubers La Devinière af.
Gegrepen door de wijze waarop psychiaters in de naoorlogse jaren zorgden voor de geesteszieken, weerhield die allereerste rampdag Hock er niet van om de twintig zwaarste gevallen uit te kiezen en hen een leefbare omgeving te beloven. Des mouflets, noemde hij de pubers - kinderen die van de maatschappij geen stem mogen hebben.
Geneest de psychiatrie of maakt de psychiatrie ziek? vroeg Hock (Aywaille, 1944) zich af, na afronding van zijn studie psychologie. Na zijn opleiding werkte hij voor een Belgisch instituut voor opvang en observatie van gedragsgestoorde jongeren. Daar sprak hij met jongens en meisjes die vaak jarenlang intensieve behandeling achter de rug hadden en desondanks nauwelijks waren opgeknapt.
Al tijdens zijn studie aan de universiteit van Leuven had Hock kennisgemaakt met de psychothérapie institutionnelle van de Catalaanse psychiater François Tosquelles - een stroming waarvan de aanhangers geloofden dat het niet de ziekte is die behandeling nodig heeft, maar de ziel: de mens om de ziekte heen. Hock kon zich vinden in Tosquelles' gedachtegoed. En ook in dat van Jacques Schotte, hoogleraar psychiatrie aan de universiteit van Leuven, die met zijn revolutionaire visie op behandeling meer vijanden dan vrienden maakte. Uit het contact tussen de zieke mens, zijn behandelaar en zijn omgeving, komt herstel voort, meende Schotte.
Twee jaar lang werkte Hock, samen met Tosquelles en Schotte, aan zijn plannen voor een plaats om deze denkwijzen in praktijk kon brengen. Ten noordoosten van Charleroi vond hij een boerderij die hij de naam La Devinière gaf, omdat het gebouw deed denken aan het geboortehuis dat de Franse schrijver François Rabelais beschreef in één van zijn werken. Met een klein beetje staatssteun knapte hij de boerderij op tot een plaats waar mensen gek mogen zijn.
Niet iedereen kon omgaan met de gekte die Hock in huis haalde. Van de twintig jonge psychologen en éducateurs - letterlijk: 'opvoeders' - met wie hij in 1976 begon, waren er na zes maanden nog vijf over. Het contrast tussen wat over gekte in de boeken beschreven stond, en hoe gekte er in het echt uitzag, was voor hen te groot.
Gekte is niet te vangen in een diagnose, vindt Hock. Diagnostiek bedrijft de psycholoog niet met een boek in de hand, maar met het hart: door aandacht, tijd, door goed te kijken en goed te luisteren. Behandelen lukt evenmin vanuit een studieboek: behandelen ontstaat vanzelf, door intensief met de ander op te trekken, de ander te volgen zonder ingrijpen en te voelen wat de ander nodig heeft.
Zo eenvoudig als Hock's visie klinkt, zo moeilijk is het in de praktijk om de ander te laten zijn wie hij is. Eén van de mouflets besmeerde haar avondeten dag na dag in met uitwerpselen van de ezels in de stal. Vanuit gangbare ideeën over wat 'normaal' is, zouden de meeste verzorgers haar hebben tegengehouden. Maar Hock liet haar begaan, tot zij na enige tijd vanzelf stopte met haar gedrag en gewoon aan tafel bleef zitten tijdens het eten.
Van een andere bewoonster, die tijdens ziekenhuisopnames onhandelbaar was genoemd omdat zij woede-uitbarstingen kreeg wanneer haar gevraagd werd om een klusje te doen, besloot hij niets te vragen. Hij liet haar met rust, tot zij uit zichzelf vroeg om een klusje.
Het vraagt volgens Hock verdraagzaamheid, deze aanpak. Bewoners zijn soms gewelddadig naar zichzelf of naar anderen, en doen soms hun behoefte op plekken waar dat niet hoort. Soms was hij bang, zoals toen hij een jongen in huis haalde die achttien jaar lang opgenomen was geweest. Zes begeleiders waren nodig geweest om hem, onder dwang, eten te geven. In La Devinière werkte men anders.
Op Devinière wonen nu al veertig jaar dezelfde pubers van toen. Inmiddels zijn ze volwassenen geworden, maar Hock noemt hen nog altijd liefhebbend mouflets. Om de twee jaar is er ruimte voor een nieuwe bewoner. Vaker niet, want aanvoelen wat iemand nodig heeft en hoe hij aansluit in de groep, vraagt veel tijd en aandacht. Nog steeds is er vooral voor de zwaarste gevallen ruimte, de mensen die in de reguliere psychiatrie zijn uitbehandeld, of als 'hopeloos' worden gezien. Hopeloze gevallen bestaan niet, zegt Hock. Hopeloos kan alleen de manier zijn waarop wij met deze mensen omgaan.
Waar reguliere psychiatrie meestal tijdelijke hulp biedt en gericht is op herstel, biedt La Devinière een plek om te wonen. Als dat nodig is, een leven lang. Er is intensieve één-op-één begeleiding. Wie het nodig heeft om alleen te zijn, wordt alleen gelaten. Wie liever samen is, mag samen zijn. Wie houdt van sporten, kan sporten. Er is een schaakclub in de buurt, en een bowlingbaan. Wie wil en kan, gaat mee naar een voetbalwedstrijd. Er is een atelier. Eens per week komt een muziektherapeut langs, en één dag per week een psychiater van een nabijgelegen psychiatrisch ziekenhuis. Die streeft er naar om zo min mogelijk medicatie voor te schrijven, en aan dwangmedicatie doet hij niet: liefde en zorg zijn volgens Michel Hock de beste medicijnen.
De laatste jaren heeft Hock, inmiddels de zeventig gepasseerd en vermoeid van een leven lang zorgen, zich meer en meer teruggetrokken uit La Devinière. De huidige éducateurs komen geregeld bij hem thuis om van gedachten te wisselen over het vak en over de bewoners. Onder de huidige directeur, Dominique Daue, is een andere wind gaan waaien. Daue voerde een professionaliseringsslag door, hij investeerde in het gebouw en legde contacten met de staat en met psychiatrische instellingen uit de buurt. Maar de basis veranderde niet: op La Devinière wordt nog altijd in de eerste plaats gezorgd voor de ziel, niet voor de ziekte. De mens mag er mens zijn, in al zijn gekte.
Pia van Spaendonck
online expositie
06-53217763
info@piaphoto.nl
www.piaphoto.nl
Er is werk te zien van
Pia van Spaendonck
Vriend van Fotoexpositie.nl
Word voor 25 euro per jaar vriend van Fotoexpositie.nl en krijg een link op de voorpagina!
Recent toegevoegde exposities
10 april 2026 - 3 mei 2026, Amsterdam
11 april 2026 - 16 mei 2026, Amsterdam
18 april 2026 - 20 september 2026, Den Bosch
Fotografen
| a | b | c | d | e | f |
| g | h | i | j | k | l |
| m | n | o | p | q | r |
| s | t | u | v | w | x |
| y | z |
Over Fotoexpositie.nl
Fotoexpositie.nl is de website met informatie over exposities, fotografen en fotonieuws in Nederland.
Voor vragen en tips kun je ons bereiken op info@fotoexpositie.nl